فرش لیلیان

این فرش به دلیل بافته شدن توسط جامعه ارامنه ساکن منطقه خمین، جایگاه ویژه‌ای در تاریخ فرش ایران دارد

فرش لیلیان (Lilihan یا Lilian) یکی از شناخته‌شده‌ترین قالی‌های منطقه خمین در استان مرکزی است. این فرش به دلیل بافته شدن توسط جامعه ارامنه ساکن منطقه، جایگاه ویژه‌ای در تاریخ فرش ایران دارد و در بازارهای جهانی، به‌ویژه آمریکا، شهرت زیادی پیدا کرده است.

لیلیان در گذشته یکی از مراکز مهم سکونت ارامنه در اطراف خمین بود. گفته می‌شود نام قدیمی آن لیلان بوده و در دوره صفوی، گروهی از ارامنه به این منطقه کوچانده شدند. آنان علاوه بر کشاورزی و تجارت، هنر قالی‌بافی را رونق دادند و به مرور، فرش لیلیان به یکی از معروف‌ترین قالی‌های روستایی ایران تبدیل شد.

قالی‌بافی در لیلیان قدمتی چند صد ساله دارد، اما شهرت جهانی آن بیشتر از اواخر دوره قاجار و اوایل قرن بیستم آغاز شد. در آن زمان، تجار خارجی به‌ویژه آمریکایی‌ها، این فرش‌ها را به دلیل دوام، کیفیت پشم و رنگ‌بندی زیبا خریداری و صادر می‌کردند. بسیاری از فرش‌های قدیمی لیلیان هنوز در مجموعه‌های شخصی و موزه‌های خارج از ایران نگهداری می‌شوند.

ارمنیان نخستین بار در دوران هخامنشیان در ایران استقرار یافتند. آنان در قالب هنگ‌های سپاهی در خدمت حکومت مرکزی، بازرگانان و پیشه‌وران در آترپاتاکان یا استان پارسکاهایک ـ شامـل تبریز، مرند، ارومیـه (کبودان)، خـوی، مراغـه، سلماس (زارواند)، ماکـو (آرتاز)، قره‌داغ (پایداکاران) ساکن شدند..
در زمان پارس‌ها، ارمنیان بالاترین جایگاه را در دربار ایران داشتند. به این دلیل که آنان از قلمرو پارس‌ها در برابر دشمنان آنان حفاظت می‌کردند..
بعدها نیز در زمان شاه عباس برای حفاظت از استقلال ارامنه در مقابل عثمانیان به حمایت از آنها پرداخت و تعدادی از آنها را به ایران کوچ داد.
ارمنیان ساکن در نواحی روستایی به کشاورزی، دامداری و باغداری و ارمنیان جلفا به داد و ستد اشتغال یافتند. به موجب اعتماد خاصی که شاه عباس به تجار ارمنی داشت آنان را جهت صدور ابریشم که دراختیار خود شاه بود به خدمت گرفت.
در دوران قاجار تحول قابل ملاحظه‌ای در اوضاع ارمنیان ایران حادث شد و به دنبال خدمات ارزنده آنان در دوران مشروطیت، آنان سرانجام حقوق یک شهروند ایرانی که سال‌ها از آن محروم بودند را یافتند. ارامنه در ایران درشهرهای مختلفی پراکنده شده وچون درتجارت تاجران موفقی بودند به این امر مشغول شدند که یکی از کالاهای مورد علاقه انها تولید وتجارت فرش بود فرش ارمنی در بسیاری شهرهای کوچک و روستاهای ایران تولید می شد که یک از معروفترین انها روستای لیلیان است .

روستای لیلیان ازتوابع شهرستان خمین استان مرکزی می باشد و در جنوب غربی این شهرستان قرار دارد. این روستا که در مردم عام به لیلان معروف است به دوره قاجاری برمی گردد. توسط ارامنه بوجود آمد و از ابتدا ارمنی نشین بود. این امر را می توان از کلیسای بجا مانده که به دوره قاجاری بر می گردد، پی برد. این روستا دارای قدمت تاریخی است که به ثبت نیز رسیده است و چنانچه مورد توجه و باز سازی قرار گیرد ظرفیت بالایی جهت جذب گردشگر دارد. این منطقه به دلیل قرار گرفتن در محدوده قالی‌بافی اراک، ساروق، مشک‌آباد و جاسب، از گذشته یکی از مراکز مهم تولید فرش دستباف در ایران بوده است.

گالری تصاویر

طرح‌ها و نقشه‌های رایج

  • افشان
  • ماهی درهم (هراتی)
  • گل‌وبوته
  • لچک و ترنج
  • نقوش الهام‌گرفته از فرش ساروق
  • طرح‌های ریزگل و شاخه‌های گل

 

رنگ‌بندی

رنگ غالب در فرش لیلیان، قرمز لاکی است و در کنار آن از رنگ‌های سرمه‌ای، آبی، کرم، بژ، سبز، قهوه‌ای و صورتی ملایم نیز استفاده می‌شود. در نمونه‌های قدیمی، رنگ‌ها عمدتاً از رنگزاهای طبیعی و گیاهی تهیه می‌شدند.

جنس مواد اولیه

  • پرز: پشم مرغوب
  • تار: پنبه
  • پود: پنبه

در برخی نمونه‌های قدیمی از پشم دست‌ریس نیز استفاده شده است.

نوع بافت

  • گره فارسی (نامتقارن)
  • بافت نسبتاً متراکم
  • رج‌شمار متوسط
  • استحکام و دوام بالا

 

ویژگی‌های شاخص

  • کیفیت بالای پشم و مواد اولیه
  • استحکام و ماندگاری زیاد
  • ظرافت در اجرای نقوش گلدار
  • زمینه‌های لاکی با گل‌های ریز و متنوع
  • شباهت در سبک طراحی به فرش ساروق، همراه با هویت مستقل در رنگ‌بندی و شیوه بافت
  • شهرت جهانی و صادرات گسترده در اواخر دوره قاجار و اوایل قرن بیستم

قالی لیلیان عمدتاً توسط خانواده‌های ارمنی ساکن لیلیان و روستاهای اطراف خمین بافته می‌شد و مهارت قالی‌بافی به صورت نسل به نسل منتقل می‌شد. برخلاف برخی مناطق قالیبافی ایران، نام بافندگان مشهور و شاخصی از لیلیان در منابع تاریخی ثبت نشده است و شهرت این منطقه بیشتر به جامعه بافندگان ارمنی آن و کیفیت تولیداتشان بازمی‌گردد.

فرش ها و آثار

موردی پیدا نشد