فرش تویسرکان

فرش تویسرکان در شهر تویسرکان و روستاهای اطراف آن در استان همدان بافته می‌شود. این منطقه از دیرباز یکی از مراکز مهم قالیبافی غرب ایران بوده و بافندگی در آن نسل به نسل منتقل شده است. قالیبافی تویسرکان دست‌کم از دوره قاجار رونق فراوان داشته و در اوایل قرن بیستم میلادی، فرش‌های آن در بازارهای صادراتی نیز شناخته شده بودند.

فرش تویسرکان به دلیل کیفیت مناسب بافت، دوام زیاد و طرح‌های اصیل روستایی، از جمله فرش‌های ارزشمند منطقه همدان محسوب می‌شود. بسیاری از نمونه‌های قدیمی آن امروزه در بازار فرش‌های آنتیک مورد توجه مجموعه‌داران قرار دارند.

فرش بافی سنتی و بومی از نظر نوع نقش و محدودیت رنگ و رجشمار تاحدودی درشت است که با فرش امروز که با تاثیر از فرشبافی شهری تا حدی نزمی و انعطافی ناشی از تغییر الیاف مورد استفاده یافته است تفاوت دارد .نمونه های کهن تر را به ندرت در مساجد و زیارت­گاه­ها و نزد برخی خانواده­های قدیمی می­توان سراغ گرفت.

تویسرکان شهری با تاریخی کهن است که مورخان قدمت آن را به چهار هزار سال پیش می­رسانند. درکتاب دیاکونوف که به وسیله کریم کشاورز ترجمه شده می­گوید:

ماد­ها این شهر را تازاکی و یا بیت تازاکی می­ نامیده اند. که به معنی داشتن چشمه­ های آب گرم می باشد.در کتاب­های معجم البلدان نوشته یاقوت حموی و نزهه القلوب این شهر رود آور نامیده شده شده است. تویسرکان بر روی ویرانه‌های شهر قدیمی رودآور (رودآورد) (روستای اجدادی حافظ) و اوراکوهان که بر اثر حمله مغول و زمین‌لرزه پس از آن ویران شد،ساخته شده است.

در واقع رودآور از سه قصبه «توی»، «سرکان»، و «شکان» تشکیل شده بود. پس از ویرانی رودآور، شکان نیز بر اثر زمین‌لرزه از بین رفت، و تویسرکان فعلی از ادغام توی و سرکان، به وجود آمده است این شهر به خاطر تعدد و بزرگی درختان گردو بسیار معروف است. تویسرکان بعد از شهرهای همدان، ملایر و نهاوند چهارمین شهر بزرگ استان به حساب می‌آید.

تویسرکان  شهری که در دره حصار در میان دو کوه بلند از رشته کوه­های زاگرس قرار دارد. بلندی­های الوند قادر به پنهان کردن زیبایی­های آن نیستند. اما از بلندی­های الوند چشم انذاز تویسرکان بسان نگین انگشتر دراحاطه انبوه زمردین درختان شاید گردو و مزارع زرین پوشیده از خوشه­ های گندم دیده می­شود.

زمان دیگری دربازگشت به سوی همدان در سایه روشن­های روزی که رو به تاریکی می­ رفت تصویری شگفت وتاثیر گذار از دشتی مملو از آتش پیش چشمانت شکل میگرفت آتشی که روستاییان شاید با آرزوی تقویت و بهتر شدن محصول سال بعد بر زمین های زر اندود پوشیده از ساقه های درو شده گندم افکنده بودند. وقتی به شهر قدم می­گذاری طراوت و لطافت هوا و سرسبزی دوست داشتنی اثری ماندگار بر روحت می گذارد.

زبان مردم منطقه لری است و از روستاهای عشایر نشین خبر می­دهد جستجوی ما برای فرش منطقه نشان از آن داشت که توی سرکان به علت داشتن هوای معتدل و کوهستانی و پشم و پنبه خوب پیشینه­ ای کهن با ریشه های روستایی و نقوش و رنگ آمیزی سنتی دارد.

گالری تصاویر

ویژگی‌های فرش تویسرکان

  • بافت نسبتاً ظریف و منظم در مقایسه با بسیاری از فرش‌های روستایی همدان.
  • استفاده از پشم مرغوب محلی که باعث دوام و نرمی فرش می‌شود.
  • بیشتر فرش‌ها با گره متقارن (ترکی) و ساختار رایج منطقه همدان بافته می‌شوند.
  • رنگرزی سنتی با رنگ‌هایی مانند لاکی، سرمه‌ای، کرم، آبی و قهوه‌ای.
  • استحکام بالا و مناسب برای استفاده روزمره.

 

طرح‌ها و نقشه‌های رایج

فرش‌های تویسرکان تنوع زیادی دارند، اما معمولاً این طرح‌ها بیشتر دیده می‌شوند:

  • لچک و ترنج
  • هراتی (ماهی درهم)
  • بته‌ای
  • گل‌فرنگ
  • طرح‌های هندسی و شکسته
  • نقوش الهام‌گرفته از فرش‌های ملایر و همدان

برخی نمونه‌ها نیز دارای حاشیه‌های زیگزاگی هستند که از ویژگی‌های شناخته‌شده فرش‌های تویسرکان به شمار می‌رود.

در منابع محلی آمده طرح «آصادقی» که از مشهورترین نقشه‌های فرش تویسرکان است، به فردی به نام «آصادق» نسبت داده می‌شود و برخی او را طراح اصلی این نقشه می‌دانند؛ اما اطلاعات مستند و زندگی‌نامه‌ای از او در دست نیست،بنابراین برخلاف شهرهایی مثل تبریز، کاشان یا کرمان، نام قالیبافان مشهور و شناخته‌شده‌ای از تویسرکان در منابع ثبت نشده است. بیشتر بافت فرش در این منطقه به صورت خانوادگی و روستایی انجام می‌شده و شهرت فرش‌ها بیشتر به نام روستاها یا طرح‌های آن‌ها بوده است.

از مهم‌ترین مراکز قالیبافی تویسرکان می‌توان به روستاهای بیرده (ابودردا)، اشترمله، سیاه‌دره، پیرپازول، شهرستانه، گل‌زرد، باباکمال و یعقوب‌شاه اشاره کرد که هر یک سبک و طرح‌های ویژه خود را داشته‌اند.

فرش ها و آثار

موردی پیدا نشد