فرش نهاوند

فرش نهاوند یکی از شناخته‌شده‌ترین دستبافته‌های استان همدان است که در غرب ایران بافته می‌شود. این فرش در مرز میان بافته‌های روستایی و عشایری قرار دارد؛ به همین دلیل هم استحکام و اصالت فرش‌های روستایی را دارد و هم سادگی، پویایی و نقوش آزاد فرش‌های عشایری را. بخش زیادی از تولیدات این منطقه در روستاهای اطراف نهاوند و توسط خانواده‌های روستایی و عشایر لر و لک انجام می‌شود.

نهاوند از گذشته یکی از مراکز مهم قالیبافی غرب ایران بوده و به دلیل دسترسی به پشم مرغوب دام‌های منطقه، قالی‌های آن از دوام و کیفیت بالایی برخوردارند. در بازارهای جهانی نیز بسیاری از این فرش‌ها با نام Nahavand شناخته می‌شوند و گاهی به دلیل شباهت با بافته‌های همدان، ملایر و تویسرکان در یک گروه طبقه‌بندی می‌شوند.

نهاوند از شهرستان‌های استان همدان است و یکی از مناطق شناخته‌شده در تولید فرش دستباف روستایی به شمار می‌رود. برخلاف عنوان سؤال، آنچه در منابع فرش‌شناسی درباره نهاوند مطرح است عمدتاً فرش روستایی است؛ نهاوند به‌خودی‌خود یکی از قطب‌های فرش عشایری شناخته‌شده (مثل قشقایی، بختیاری یا بلوچ) نیست، هرچند در حوزه گسترده‌تر همدان و استان‌های همجوار، بافته‌های عشایری هم وجود دارد که گاه در دسته‌بندی‌های عمومی «فرش غرب کشور» با هم ذکر می‌شوند.

فرش نهاوند یکی از نمادهای زیبای حضور عشایر مختلف و روستاهای فراوانی است که سالیان طولانی است بافت‌های کهن عموماً ذهنی و طبیعی خود را حفظ کرده و تا حدودی آنرا از هجوم سلایق دلالی و سودجویانه حفظ کرده‌اند به تعریف مختصر و زیبایی که ازاین دو‌نوع فرش شده توجه کنید

ویژگی فرش‌های عشایری
ویژگی فرش‌های عشایری برخاسته از سبک زندگی کوچ‌نشینی، دسترسی محدود به ابزار و منابع، و روحیه آزاد هنری بافندگان عشایر است. این فرش‌ها اغلب با ابعاد کوچک‌تر و وزن سبک‌تر بافته می‌شوند تا قابلیت جابه‌جایی در زمان کوچ را داشته باشند. طرح‌ها در فرش‌های عشایری معمولا ساده، نمادین و ذهنی هستند که هر‌کدام معنای خاصی برای بافنده دارند. استفاده از نقش‌های ذهنی‌باف و رنگ‌های طبیعی باعث شده این فرش‌ها هویت بصری منحصر‌به‌فردی پیدا کنند. همچنین، الیاف به‌ کار رفته در آن‌ها غالباً از پشم گوسفندان مناطق عشایری است که نرمی و لطافت خاصی دارد. این فرش‌ها عموماً با تراکم گره کمتر ولی با روحی هنری و فرهنگی غنی‌تر بافته می‌شوند.

ویژگی فرش‌های روستایی
در مقابل، ویژگی فرش‌های روستایی در این است که در مناطق ثابت و سکونت‌گاه‌های دائمی بافته می‌شوند. در نتیجه، این فرش‌ها معمولا ابعاد بزرگ‌تری دارند و امکان طراحی پیچیده‌تر در آن‌ها وجود دارد. بافندگان روستایی معمولا زمان بیشتری برای تولید یک تخته فرش دارند و ابزارها و امکانات بهتری در دسترس آن‌هاست، که این عوامل موجب افزایش کیفیت فنی و ظاهری این فرش‌ها می‌شود.

نهاوند در جنوب غربی استان همدان قرار دارد؛ فاصله‌اش تا همدان حدود ۱۰۵ کیلومتر و تا خرم‌آباد حدود ۱۳۴ کیلومتر است. این شهرستان همراه با همدان، ملایر، اسدآباد، تویسرکان و کبودراهنگ یکی از شهرهای مهم قالیبافی منطقه همدان محسوب می‌شود. تولید فرش دستباف در نهاوند عمدتاً در قالب قطعات دو زرعی و یک‌زرع‌ونیم صورت می‌گیرد و بخش عمده‌ای از آن (حدود ۹۹ درصد به نقل از یک منبع صنفی) از طریق اتحادیه مرکزی فرش تهران به کشورهایی مانند آمریکا، کانادا، آلمان و کشورهای عربی صادر می‌شود.

همسایگان شهرستان:

  • شمال: تویسرکان
  • شرق: ملایر
  • غرب: کرمانشاه
  • جنوب: استان لرستان

وجود دشت‌های حاصلخیز، مراتع گسترده و دامداری سنتی باعث شده پشم مورد نیاز قالیبافی به‌صورت محلی تأمین شود. بسیاری از روستاهای بخش‌های خزل، گیان، فیروزان و دهستان‌های اطراف همچنان به قالیبافی اشتغال دارند.

گالری تصاویر

  • نوع بافت: فرش‌های روستایی همدان (از جمله نهاوند) عموماً تک‌پود و تخت‌باف‌اند، اما در نهاوند و حسین‌آباد گاهی بافت دوپود هم دیده می‌شود که به صورت نیم‌لول و با کیفیتی بالاتر از نمونه‌های تک‌پود اجرا می‌شود. Ahmadcarpets
  • نقوش رایج: نقش‌هایی مانند کلگی عشوند، برگ‌بته‌ای، طرح‌های تاریخی، گل‌دستمالی و برچک از نقشمایه‌های شناخته‌شده روستاهای اطراف نهاوند (اوشان، کله‌خان، بن‌سره، برچک، زرائین، توچغاز، اوج‌زمان، کرتیل‌آباد، ابدز و دیگر روستاها) هستند. Iran-carpet
  • رنگ‌بندی: زمینه بیشتر فرش‌ها سیاه است و رنگ‌های نارنجی و سرخ در طراحی به کار می‌رود؛ به گفته منابع صنفی، در دهه‌های اخیر جایگزینی پشم‌های نامرغوب به‌جای پشم محلی و استفاده از رنگ‌های جوهری و تندتر تا حدی به اصالت و ظرافت رنگی فرش نهاوند آسیب زده است. Iran-carpet
  • بافندگان (به معنای عمومی): در نهاوند مانند اکثر مناطق روستایی ایران، بافندگی عمدتاً کار زنان روستایی است که نقوش سنتی را نسل‌به‌نسل و به‌صورت شفاهی و از حافظه منتقل کرده‌اند، نه با نقشه از پیش طراحی‌شده . Iran-carpet

ویژگی‌های بافت و طراحی

مواد اولیه

  • پرز از پشم مرغوب و نسبتاً براق
  • تار و پود عمدتاً پنبه‌ای
  • در برخی بافته‌های عشایری، تار نیز از پشم است.

نوع گره و بافت

  • بیشتر ترکی‌باف
  • استفاده از گره متقارن (ترکی) رایج است، هرچند در برخی روستاها گره فارسی نیز دیده می‌شود.
  • بافت نسبتاً متراکم و مقاوم.

رج‌شمار

  • معمولاً حدود ۲۰ تا ۳۵ رج (بسته به روستا و بافنده)
  • بیشتر در رده فرش‌های متوسط تا نسبتاً ظریف قرار می‌گیرد.

اندازه‌های رایج

  • ذرع و نیم
  • دو ذرعی
  • قالیچه
  • کناره
  • شش متری

قالی‌های بزرگ‌پارچه در نهاوند نسبت به بسیاری از مناطق دیگر کمتر بافته می‌شوند.

طرح‌ها و نقشه‌های رایج

فرش نهاوند تنوع طرح بالایی دارد و از نقشه‌های اصیل منطقه و طرح‌های رایج همدان بهره می‌برد، از جمله:

  • لچک و ترنج
  • ماهی درهم (هراتی)
  • نقوش هندسی
  • بته‌ای
  • گل حیدر (سالاری)
  • عشوند
  • لچک سفید
  • گل دستمالی
  • پر طاووسی
  • برگ بته‌ای
  • کله‌خان
  • توچغاز

رنگ‌بندی

رنگ‌های رایج عبارت‌اند از:

  • لاکی و قرمز روناسی
  • سرمه‌ای
  • آبی
  • کرم
  • بژ
  • شتری
  • قهوه‌ای
  • سبز تیره
  • زرد طلایی
  • فیروزه‌ای

در گذشته رنگرزی طبیعی رواج بیشتری داشت، اما امروزه رنگ‌های شیمیایی نیز در کنار رنگ‌های گیاهی استفاده می‌شوند.

ویژگی‌های شاخص

  • دوام و استحکام بالا
  • پشم نرم و درخشان
  • ترکیب زیبای نقوش هندسی و گیاهی
  • تأثیرپذیری از بافته‌های همدان، ملایر و عشایر لر
  • حفظ اصالت روستایی در کنار تنوع طرح‌های عشایری

فرش روستایی به‌طور سنتی هنری جمعی و غیرامضادار است؛ بافت فرش در نهاوند عمدتاً توسط:

  • زنان روستایی
  • عشایر لر و لک
  • کارگاه‌های خانوادگی

انجام می‌شود و مهارت قالیبافی معمولاً به‌صورت نسل‌به‌نسل منتقل شده است.

برخلاف بسیاری از مراکز بزرگ قالیبافی ایران، نام بافندگان نهاوند کمتر در اسناد تاریخی ثبت شده است. شهرت فرش نهاوند بیش از آنکه به استادکاران منفرد وابسته باشد، مرهون هنر هزاران زن روستایی و عشایر لر و لک این منطقه است که طی نسل‌های متمادی، شیوه‌های اصیل بافت، رنگرزی و طراحی را حفظ و منتقل کرده‌اند. امروز نیز بسیاری از روستاهای شهرستان نهاوند همچنان از مراکز فعال تولید فرش دستباف در غرب ایران به شمار می‌روند.

فرش ها و آثار

موردی پیدا نشد