فرش راور

ویژگی شاخص این فرش، نقشه‌های بسیار پرجزئیات است که اجرای آن‌ها نیازمند مهارت بالای طراح و بافنده است.

فرش راور (Ravar Carpet) یکی از نفیس‌ترین و شناخته‌شده‌ترین شاخه‌های فرش کرمان است و در میان مجموعه فرش‌های کرمان، بسیاری از کارشناسان آن را اوج هنر قالیبافی این منطقه می‌دانند. در بازارهای جهانی نیز فرش‌های راور را با نام Ravar Kerman یا Lavar Kerman می‌شناسند و نمونه‌های قدیمی آن از ارزشمندترین فرش‌های ایرانی به شمار می‌روند.

کارشناسان فرش، قالی‌های راور را در ردیف ارزشمندترین فرش‌های کلاسیک ایران قرار می‌دهند. نمونه‌های بافته‌شده بین حدود سال‌های ۱۸۸۰ تا ۱۹۳۰ میلادی امروزه در حراجی‌ها، موزه‌ها و مجموعه‌های خصوصی جهان از محبوب‌ترین فرش‌های ایرانی هستند.

فرش راور به دلیل ظرافت فوق‌العاده، طراحی هنرمندانه، رنگ‌بندی ملایم و هماهنگ و کیفیت بالای بافت شهرت دارد.

ویژگی شاخص این فرش، نقشه‌های بسیار پرجزئیات است که اجرای آن‌ها نیازمند مهارت بالای طراح و بافنده است. به همین دلیل، بسیاری از نفیس‌ترین قالی‌های صادراتی ایران در یک قرن گذشته در راور تولید شده‌اند.

این فرش‌ها معمولاً از پشم مرغوب کرمان، چله پنبه‌ای و در نمونه‌های نفیس‌تر از ابریشم برای گل‌برجسته‌ها یا قسمت‌هایی از طرح استفاده می‌کنند.

جایگاه فرش راور در جهان

شهرت راور از گذشته به زیبایی بافته‌های آن است که نه‌تنها گاه برنام فرش‌های استان پیشی می‌گرفت بلکه جزو فرش‌های برجسته و ممتاز ایران بود قالی‌بافی پیش از شروع و رشد مجدد قالیبافی در راور که به اواخر قرن ۱۹ میلادی برمی گردد درکرمان و در راور تولیدات دستی زیبایی از نوع شالبافی وسفره‌بافی و گلیم و غیره رواج داشته که کرباس‌بافی، سفره‌بافی رواج داشته که از میان آن‌ها به کرباس‌بافی توجه بیش‌تری می‌شده‌است با ورود سرمایه‌گزاران خارجی که این شهر را یکی از مراکز مورد‌توجه خود برای تولید قالی قرار دادند تقریباً تمام تولیدات سنتی راور بنوعی تحت‌تاثیر شهرتی که فرش راور پیدا کرد روبه کاهش گزاردند فرش راور تا دهه‌های اولیه قرن ۲۰ به یاری حضور طراحان برجسته و بافندگان ماهر و رنگ‌های زیبای طبیعی همچنان شهرت خود را حفظ کرد و سپس با ایجاد شرکت فرش کمپانی‌های خارجی اندک اندک وظایف خود را به شرکت فرش واگذار کردند.

قدیمی‌ترین نوع فرش کرمان، «قالی راور» است که تاریخچه بافت آن به سال ۱۸۶۶ میلادی (۱۲۸۶ هجری) برمی‌گردد. با این حال برخی کارشناسان معتقدند اگرچه قدیمی‌ترین نمونه‌های موجود فرش راور بیش از چند صد سال قدمت ندارند، اما بررسی طرح‌ها و ویژگی‌های بافت آن، سابقه‌ای نزدیک به یک هزاره را برای این هنر رقم می‌زند.

نکته مهم این‌که فرش راور در واقع ادامه‌دهنده سبک فرش کرمان است که به‌دلیل تغییر شرایط اجتماعی و اقتصادی به راور منتقل شده است؛ به همین دلیل طرح‌های آن‌ها مشترک یا تلفیقی‌اند و تفاوت چندانی ندارند.

به لحاظ اداری، راور روستایی در شمال کرمان است که فرش‌بافی در آن رواج زیادی دارد (البته امروز راور به‌عنوان شهرستان مستقلی شناخته می‌شود).

راور مرکز شهرستان راور در شمال استان کرمان است و در حدود ۱۴۰ کیلومتری شمال شهر کرمان قرار دارد. این شهر در حاشیه جنوبی دشت لوت و در مسیر ارتباطی کرمان به خراسان واقع شده و از گذشته یکی از ایستگاه‌های مهم کاروانی در جنوب‌شرق ایران به شمار می‌رفته است. این موقعیت جغرافیایی، راور را به یکی از مراکز مهم تجارت پشم، رنگ‌های گیاهی و فرش تبدیل کرده است.

راور در منطقه‌ای نیمه‌کویری با تابستان‌های گرم و زمستان‌های نسبتاً سرد قرار دارد. ارتفاع مناسب از سطح دریا و آب‌وهوای خشک، شرایط مطلوبی برای نگهداری پشم، رنگرزی سنتی و بافت قالی فراهم کرده است. همچنین وجود مراتع اطراف و دسترسی به پشم مرغوب، از عوامل مؤثر در شکل‌گیری و رونق قالیبافی این منطقه بوده است.

شهرستان راور از شمال به استان خراسان جنوبی، از شرق به دشت لوت، از جنوب به شهرستان کرمان و از غرب به زرند محدود می‌شود. علاوه بر قالیبافی، این منطقه به باغ‌های گسترده پسته نیز شهرت دارد و اقتصاد آن بر پایه کشاورزی، دامداری و صنایع‌دستی، به‌ویژه فرش دستباف، استوار است.

امروزه راور با عنوان «شهر ملی فرش ایران» شناخته می‌شود و نام آن در بازارهای جهانی فرش با عنوان Ravar Kerman مترادف با قالی‌های ظریف، ریزبافت و نفیس کرمان است. این جایگاه نشان‌دهنده نقش مهم راور در حفظ و تداوم هنر قالیبافی ایران طی بیش از یک قرن گذشته است.

گالری تصاویر

اطلاعات کلی و ویژگی‌های فرش راور

  • کمیابی و ظرافت: فرش‌های راور نسبت به فرش‌های عمومی کرمان کمیاب‌ترند و به همین دلیل با نام مستقل «راور» از فرش کرمان متمایز می‌شوند.
  • بافت: قالی‌های راور شباهت زیادی به قالی‌های قدیمی کرمان دارند، با این تفاوت که پرز آن‌ها اندکی بلندتر و بافت آن‌ها محکم‌تر است.
  • حال‌وهوای طرح: در قالی‌های راور آرامش و نظم بیشتری حاکم است و طرح‌ها بیش از فرش عمومی کرمان به قالب‌های سنتی پایبند هستند. روی این فرش‌ها معمولاً خطوطی دیده می‌شود که به‌تناوب با ترنج‌های تخم‌مرغی‌شکل به رنگ قرمز ارغوانی همراه است.
  • رنگ‌بندی: رنگ‌های کرم، نخودی و قهوه‌ای سیر معمولاً بر سایر رنگ‌ها غلبه دارند.
  • طرح‌های تصویری: بهترین طرح‌های «سبزی‌کار» اغلب در حوزه قالی‌بافی راور بافته می‌شود و مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از طرح حافظ، لیلی‌ومجنون، خیام و منظره — یعنی تصویرسازی از شاعران و مضامین عارفانه و عاشقانه که با نقش‌مایه‌های گیاهی ترکیب می‌شود.
  • بعضی مناطق نزدیک راور طرح‌های خاص خودشان را دارند؛ برای نمونه طرح «گل کاغذی» منطقه بافت، با کمی تغییر در راور و جیرفت به «گل اسفندقه» معروف است، و طرح درختی زرند با طرح درختی منطقه فیض‌آباد راور تفاوت دارد.

 

ویژگی‌های بافت و طراحی

 

مواد اولیه

  • پشم مرغوب کرمان با لطافت بالا
  • تار و پود پنبه‌ای
  • استفاده محدود از ابریشم در نمونه‌های نفیس

 

نوع گره

  • گره فارسی (نامتقارن)

 

رج‌شمار

  • معمولاً بین ۴۰ تا ۸۰ رج و در نمونه‌های سفارشی حتی بیشتر.

 

طرح‌های رایج

  • لچک و ترنج
  • شاه‌عباسی
  • افشان
  • سبزی‌کار
  • گلدانی
  • درخت زندگی
  • شکارگاه
  • قاب‌قرآنی
  • گل‌فرنگ
  • خشتی

رنگ‌بندی

رنگ‌های فرش راور معمولاً ملایم و هماهنگ هستند:

  • لاکی
  • کرم
  • عاجی
  • سرمه‌ای
  • آبی فیروزه‌ای
  • بژ
  • سبز زیتونی
  • صورتی چرک
  • قهوه‌ای روشن

بخش زیادی از شهرت فرش راور به دلیل هماهنگی رنگ‌ها و استفاده استادانه از سایه‌روشن‌هاست.

ویژگی‌های متمایز فرش راور

  • از ظریف‌ترین قالی‌های دستباف ایران
  • نقشه‌های بسیار پرکار و ریزبافت
  • تعادل عالی میان رنگ و نقش
  • دوام زیاد
  • ارزش بالای هنری و کلکسیونی
  • سهم مهم در صادرات فرش ایران در دوره قاجار و پهلوی

از مشهورترین نام‌ها می‌توان به:

  • شهر راور خود از کانون‌های قدیمی فرش‌بافی کرمان است. عباس‌خان نخعی و پنجعلی‌خان نخعی از تولیدکنندگان بسیار مشهور و قدیمی راور بوده‌اند.
  • شرکت‌های خارجی نظیر عطیه بورس و همچنین شادروان احمد یزدانی‌پناه نیز در منطقه راور به تولید قالی اشتغال داشته‌اند.
  • در سطح گسترده‌تر منطقه کرمان، طرح‌های افشان به‌ویژه افشان شاه‌عباسی، بهترین نمونه‌هایشان در دوره معاصر حاصل دست طراحان خاندان شاهرخی بوده است — خانواده‌ای که در طراحی نقشه فرش کرمان (و در نتیجه سبک راور) نقش برجسته‌ای داشته‌اند.
  • در تولید فرش استان کرمان به‌طور کلی، افرادی چون ابوالهادی، فتحی، نصیری و وزیری نقش محوری داشته‌اند .
  • استاد محمدرضا بقائی راوری؛ بنیان‌گذار یکی از مشهورترین کارگاه‌های قالیبافی راور در اوایل قرن بیستم که نقش مهمی در ارتقای کیفیت و معرفی فرش راور به بازارهای جهانی داشت.
  • خاندان بقائی (Baghai Workshop) که نسل‌های بعد نیز فعالیت کارگاه را ادامه دادند و همچنان نام آن‌ها با قالی‌های نفیس راور گره خورده است.

 

  • خاندان ارجمند
  • خاندان شاهرخی
  • خاندان طاهری
  • خاندان شفیعی

این خاندان‌ها بیشتر به عنوان تولیدکننده، طراح و مدیر کارگاه‌های قالیبافی شناخته می‌شوند و بسیاری از قالی‌های نفیس صادراتی راور حاصل فعالیت همین کارگاه‌ها بوده است

فرش ها و آثار

موردی پیدا نشد